Longevity – co to jest? Co wpływa na długowieczność?
Od zawsze marzeniem ludzkości było zatrzymanie upływającego czasu. W mitach i legendach czytamy o poszukiwaniach źródła młodości, eliksiru życia i roślin obdarzonych niezwykłą mocą. Człowiek nieustannie szuka sposobu na zachowanie sił, zdrowia i wydłużenie życia.
Dziś miejsce alchemii i magii zajęła nauka, dzięki której lepiej rozumiemy, jak starzeje się organizm, co wpływa na długość życia oraz jakie procesy zachodzą w komórkach i tkankach naszego ciała.
Współczesna koncepcja longevity nie obiecuje nieśmiertelności. Ale stawia przed nami realistyczny, a jednocześnie niezwykle ważny cel: nie tylko wydłużać życie, ale przede wszystkim zwiększać liczbę lat przeżytych w zdrowiu, sprawności i dobrej kondycji.
Kiedy zaczęło się longevity/jak powstała nauka o starzeniu?
Za początek badań naukowych nad starzeniem z uznaje się rok 1903. Wtedy Élie Metchnikoff, późniejszy laureat Nagrody Nobla, wprowadził pojęcie gerontologii jako nauki zajmującej się procesem starzenia.1
Początkowo badacze koncentrowali się głównie na obserwowaniu zmian zachodzących wraz z wiekiem oraz opisywaniu chorób pojawiających się u osób starszych. Jednak wraz z rozwojem genetyki, biologii molekularnej i medycyny pojawiły się pytania pytania: dlaczego się starzejemy? Dlaczego ludzie w tym samym wieku pozostają aktywni i samodzielni, podczas gdy inni znacznie wcześnie tracą zdrowie i sprawność ciała?
Tak rozpoczęły się badania nad longevity, czyli długowiecznością.
Co to jest longevity?
Słowo longevity oznacza długowieczność. Dziś oznacza jednak interdyscyplinarne podejście, które łączy wiedzę z zakresu biologii starzenia, genetyki, epigenetyki, medycyny prewencyjnej, gerontologii, zmian metabolocznych, żywienia oraz nauk społecznych.
- Longevity to kierunek badań i sposób myślenia o zdrowiu, którego celem jest:
- lepsze zrozumienie biologicznych przyczyn starzenia;
- rozpoznanie czynników odpowiedzialnych za długowieczność;
- ograniczanie ryzyka pojawienia się chorób związanych z wiekiem;
- możliwie długie podtrzymywanie fizycznej i psychicznej kondycji organizmu.
Nie chodzi zatem o samo bicie rekordów długości życia. Liczy się również ilość lat przeżytych w zdrowiu.
Lifespan i healthspan – długość życia a życie w zdrowiu
Aby zrozumieć longevity, warto poznać dwa pojęcia.
Lifespan oznacza całkowitą długość życia – liczbę lat od narodzin do śmierci.
Healthspan określa natomiast tę część życia, którą przeżywamy w zdrowiu, dobrej kondycji i możliwie dużej samodzielności.
Możemy żyć coraz dłużej, ale nie oznacza to automatycznie, że wszystkie dodatkowe lata przeżyjemy w pełnej sprawności. Dlatego współczesna nauka o długowieczności koncentruje się nie tylko na wydłużaniu lifespan, lecz przede wszystkim na zbliżaniu healthspan do całkowitej długości życia.
Podobne podejście przyjmuje Światowa Organizacja Zdrowia. Według WHO zdrowe starzenie oznacza możliwie długie zachowanie sprawności, samodzielności i dobrego samopoczucia.2
Właśnie to stanowi istotę longevity: nie tylko dodawać lata do życia, ale również możliwie dużo życia do kolejnych lat.
Jak się starzejemy? 12 mechanizmów starzenia
Pierwsza mapa biologicznych procesów opisujących starzenie się naszego organizmu została opublikowana w 2013 roku w artykule „The Hallmarks of Aging”. Obecnie uważa się, że za proces starzenia odpowiedzialnych jest 12 czynników, do których należą: 4
- niestabilność genomu;
- skracanie telomerów;
- zmiany epigenetyczne;
- utrata proteostazy;
- upośledzenie autofagii;
- zaburzenia wykrywania składników odżywczych;
- dysfunkcja mitochondriów;
- starzenie komórkowe;
- wyczerpywanie się komórek macierzystych;
- zaburzona komunikacja międzykomórkowa;
- przewlekły stan zapalny;
- dysbioza jelit.
Wszystkie wymienione procesy biologiczne są wzajemnie powiązane i przyspieszają proces starzenia. Czynniki starzenia stanowią dla nas mapę, która pomaga zrozumieć starzenie i przygotowywać nowe rozwiązania dla długowieczności.
Longevity tak, ale bez obsesji młodości
Długowieczność nie powinna oznaczać lęku przed wiekiem ani ciągłej walki z naturalnymi zmianami zachodzącymi w organizmie. Nie chodzi również o podporządkowanie całego życia wynikom badań, aplikacjom i nieustannej potrzebie kontrolowania każdego jego aspektu.
W longevity nie chodzi o to, aby za wszelką cenę pozostać młodym. Chodzi o to, aby wraz z upływem czasu możliwie długo zachować zdrowie, sprawność, ciekawość świata i relacje z innymi ludźmi.
Longevity nie jest też obietnicą nieśmiertelności. Jest próbą lepszego zrozumienia starzenia i świadomego wykorzystania wiedzy, którą daje nam współczesna nauka.
Źródła
- The University of Chicago, Center on Healthy Aging Behaviors and Longitudinal Investigations, History of Gerontology.
- World Health Organization, Healthy ageing and functional ability, 2020.
- López-Otín C., Blasco M.A., Partridge L., Serrano M., Kroemer G., The Hallmarks of Aging, „Cell”, 2013; 153(6): 1194–1217. DOI: 10.1016/j.cell.2013.05.039.
- López-Otín C., Blasco M.A., Partridge L., Serrano M., Kroemer G., Hallmarks of Aging: An Expanding Universe, „Cell”, 2023; 186(2): 243–278. DOI: 10.1016/j.cell.2022.11.001.